MİLLİ MÜCADELE’DE BALIKESİR … (13) « Balıkesir Son Dakika – Balıkesir24SAAT

24 Eylül 2021 - 02:31

MİLLİ MÜCADELE’DE BALIKESİR … (13)

MİLLİ MÜCADELE’DE BALIKESİR … (13)
Son Güncelleme :

16 Eylül 2019 - 22:28

İzmir’e Doğru Gazetesi//Kuvvay-i Milliye’nin gazetesi…

İz­mir’e Doğ­ru Ga­ze­te­si, İz­mir Bü­yük­şe­hir Be­le­di­ye­si’nin des­te­ği ile Dr. Ok­tay Gök­de­mir’in baş­kan­lı­ğın­da ça­lı­şan bir ekip (Ah­met Priş­ti­na Kent Ar­şi­vi ve Mü­ze­si, araş­tır­ma gö­rev­li­le­ri Şa­hin Son­yıl­dı­rım, Uğur Sa­ğı­roğ­lu, Me­li­sa Ur­gan­do­kur, Ke­mal Say­gı, Ba­har Ars­lan, Tü­lay Tan­kut, Ece Ay­te­kin, Ba­nu Hay­ta­bey ve Bu­ket Şa­hin ile DE­Ü Ede­bi­yat Fa­kül­te­si Öğr. Gör. Meh­met Ali De­mir­baş ve Yar. Doç. Dr. Ef­dal Se­vinç­li) ta­ra­fın­dan Türk harf­le­ri­ne ay­nen nak­le­dil­miş­tir. İz­mir Ağus­tos 2010, 1-356+357-384(Söz­lük). Bu ga­ze­te Ana­do­lu’ya ye­ni bir dü­zen ver­mek is­te­yen em­per­ya­list güç­le­re kar­şı Ba­lı­ke­sir’de ya­yın­lan­mış, hal­kı bir­li­ğe ça­ğı­ran bir ya­yın or­ga­nı idi. İlk kez böy­le bir de­ğer­li ko­lek­si­yon da­ha ya­rar­lı bir ha­le ge­ti­ril­miş bu­lu­nu­yor. İZ­MİR’E DOĞ­RU, KU­VÂ-YI MİL­Lİ­YE’NİN SÖZ­CÜ­SÜ OLA­RAK YA­YI­NA GİR­Dİ. İş­ga­le uğ­ra­yan Ba­tı Ana­do­lu’da mil­li bi­lin­ci ayak­ta tut­mak için bü­yük bir ça­ba gös­ter­di. Bu gö­re­vi­ni ba­şa­rıy­la ye­ri­ne ge­tir­di. O gün­le­rin çok de­ğer­li bir anı­sı ola­rak gü­nü­mü­ze ka­dar ula­şa­bil­di.

İz­mir’in ya­yıl­ma­cı dev­let­le­rin yön­len­dir­di­ği Yu­nan Or­du­su ta­ra­fın­dan iş­ga­li (15 Ma­yıs 1919) üze­ri­ne BA­LI­KE­SİR’DE FA­ALİ­YE­TE GE­Çİ­Rİ­LEN REDD-İ İL­HAK CE­Mİ­YE­Tİ, BÖL­GE­DE KU­VÂ-Yİ MİL­Lİ­YE RU­HU­NUN DOĞ­MA­SI­NA ÖNA­YAK OL­MUŞ­TUR. Bu­ra­da par­la­yan ışı­ğın, Yu­nan­lı­la­rın İz­mir’den tard edi­lin­ce­ye ka­dar ar­ta­rak de­vam ede­ce­ği­ne ka­rar ve­ril­miş­tir. Ba­lı­ke­sir’de ger­çek­leş­ti­ri­len top­lan­tı­lar­la teş­ki­lât­lan­ma hız­lan­mış ve bir He­yet-i Mer­ke­zi­ye ku­rul­muş­tur. İs­tan­bul’da­ki hü­kü­met boş­lu­ğu böl­ge­de te­lâ­fi edil­me­ye ça­lı­şıl­mış­tır. Hal­kın mad­dî ve ma­ne­vî kat­kı­la­rıy­la ku­ru­lan Mil­lî kuv­vet­ler, ge­niş­le­yen Yu­nan iş­gal­le­ri­ne kar­şı mev­ziî ba­şa­rı­lar el­de et­me­ye baş­la­mış­tı. Ak­hi­sar’ın Yu­nan iş­ga­lin­den kur­ta­rıl­ma­sı bu­nu ifa­de edi­yor­du. Di­ğer ta­raf­tan Er­zu­rum ve Si­vas kon­gre­le­ri­ni top­la­mış bu­lu­nan Mus­ta­fa Ke­mal, Ba­tı Ana­do­lu’da­ki bu ör­güt­len­me­yi bü­yük bir mem­nun­luk­la ta­kip et­mek­tey­di.

Bu ara­da azın­lık­la­rın ve Le­van­ten­le­rin yo­ğun ola­rak bu­lun­du­ğu İz­mir’de ye­tiş­miş bu­lu­nan Mus­ta­fa Ne­ca­ti, avu­kat ve öğ­ret­men ola­rak gö­rev ya­pı­yor­du. An­cak ge­le­cek­ten en­di­şe­liy­di. Yak­la­şan teh­li­ke­yi se­zi­yor­du. Za­ten İz­mir’in iş­gal edi­le­ce­ği şa­yi­a­la­rı do­laş­mak­ta idi. Ken­di­si gi­bi dü­şü­nen Esat ve Va­sıf Çı­nar kar­deş­ler ile bir­lik­te genç­le­ri ör­güt­le­me­ye baş­la­dı­lar. Mus­ta­fa Ne­ca­ti ay­ni za­man­da ma­hal­lî bir ga­ze­te olan Ahenk’te de kö­tü gi­di­şi işa­ret eden ya­zı­lar yaz­mak­ta idi. Bin­ler­ce İz­mir­li gen­ci ken­di ta­raf­la­rı­na çek­me­yi ba­şar­mış­lar­dı. Ne­ca­ti, tıp­kı Ata­türk gi­bi, Tev­fik Fik­ret gi­bi ül­ke­nin ge­le­ce­ği­ni genç­lik­te gö­rü­yor­du. Ahenk’te­ki ya­zı­la­rın­da sü­rek­li ola­rak genç­le­re ses­le­ni­yor ve BU MEM­LE­KET Bİ­ZİM di­yor­du. Bal­kan fe­la­ke­tin­den son­ra, al­nı­mı­za sü­rü­len ka­ra le­ke­yi sil­mek ve yep­ye­ni bir genç­lik ye­tiş­tir­mek için Şark Mek­te­bi’ni kur­ma­sı ras­lan­tı de­ğil­dir. Sa­vaş­tan son­ra yer­le­ri­ne dö­nen, aç, se­fil, iş­siz güç­süz do­la­şan ye­dek su­bay­la­rı da ör­güt­le­yen Ne­ca­ti ol­du. Bu kut­sal da­va­ya ka­tı­lan Esat Çı­nar’ın kar­de­şi Va­sıf Çı­nar da Mus­ta­fa Ne­ca­ti gi­bi hu­kuk eği­ti­mi al­mış­tı. İz­mir Türk Oca­ğı ve Hu­kuk-ı Os­ma­nî Ce­mi­ye­ti’nin fa­al üye­le­rin­den­di. An­cak İz­mir’in iş­ga­li üze­ri­ne İs­tan­bul’a git­me­ye mec­bur kal­dı­lar. İz­mir Türk Oca­ğı’nda ilk kez si­lah­lı bir di­ren­me­den (mu­ka­ve­met-i mü­sel­la­ha) söz eden Ne­ca­ti ol­muş­tur. İş­le­rin­den ko­vu­lan yüz­ler­ce kör­fez ve şi­men­di­fer iş­çi­le­ri­nin hak­la­rı­nı da o sa­vu­nu­yor­du.

BİR MÜD­DET SON­RA MUS­TA­FA NE­CA­Tİ BA­LI­KE­SİR MU­TA­SAR­RIF MU­AVİ­Nİ OLA­RAK TA­YİN EDİL­Dİ. ESAT ÇI­NAR VE VA­SIF ÇI­NAR DA GÖ­REV­Lİ OLA­RAK BA­LI­KE­SİR’E GEL­MİŞ­LER­Dİ. AR­TIK KU­VÂ-Yİ MİL­Lİ­YE’NİN BA­TI ANA­DO­LU’DA GÜÇ­LEN­ME­Sİ VE DÜŞ­MA­NIN BU TOP­RAK­LAR­DAN ATIL­MA­SI İÇİN ÇA­LI­ŞA­CAK­LAR­DI. ÇOK SEV­DİK­LE­Rİ İZ­MİR YU­NAN İŞ­GA­LİN­DEN KUR­TU­LA­CAK­TI. MUS­TA­FA NE­CA­Tİ BUN­DAN SON­RA BA­LI­KE­SİR KON­GRE­Sİ ÜYE­Sİ OLA­RAK HEM KA­LE­MİY­LE HEM DE KI­LI­CIY­LA DÜŞ­MAN­LA SA­VAŞ­TI. Ber­ga­ma, So­ma ve Ak­hi­sar cep­he­le­rin­de Bul­gur­cu Meh­med Efe ile bir­lik­te müf­re­ze ku­man­da­nı ola­rak bil­fi­il gö­rev yap­tı. Bir­kaç kez Ala­şe­hir’e gi­de­rek hal­ka hi­ta­bet­ti. Çok ça­lış­kan ve yaz­ma ye­te­ne­ği mü­kem­mel olan Mus­ta­fa Ne­ca­ti, avu­kat­lık mes­le­ği­ni de sür­dü­rü­yor­du. Hat­ta Ba­lı­ke­sir Ba­ro­su baş­kan yar­dım­cı­lı­ğı­na da se­çil­miş­ti. O bu ta­rih­te 25 ya­şın­da idi. Va­sıf Çı­nar ise 24 ya­şın­da bu­lu­nu­yor­du. Her iki­si de bu buh­ran­lı gün­ler­de hiç­bir men­fa­at gö­zet­mek­si­zin gö­re­ve ha­zır idi. Va­tan sev­gi­si­ni ve Türk­lü­ğü ön pla­na çı­ka­ra­cak­lar­dı. İs­ti­la­cı dev­let­le­rin Ana­do­lu üze­rin­de­ki emel­le­ri bi­li­ni­yor­du. Ar­tık im­pa­ra­tor­luk sah­ne­den çe­ki­li­yor­du. Mil­lî dev­let ye­ri­ni al­ma­lıy­dı. Zi­ra im­pa­ra­tor­luk­tan ko­pan mil­let­ler bu­na ör­nek­ti. Ni­te­kim Mus­ta­fa Ke­mal’in si­ya­sî ça­lış­ma­la­rı da bu yön­dey­di.

Ba­lı­ke­sir Kon­gre­si üye­le­ri bu kut­sal mü­ca­de­le­nin ba­sın yo­luy­la da du­yu­rul­ma­sı­nı ar­zu edi­yor­lar­dı. Va­sıf ve Esat kar­deş­ler bu ga­ze­te­nin ya­yı­na baş­la­ma­sın­da gö­rev al­dı­lar. Mus­ta­fa Ne­ca­ti de ser mu­har­rir ola­rak on­la­ra ka­tıl­dı. Da­ha ön­ce Ahenk’te ya­zı­lar ya­yın­la­mış de­ne­yim­li ya­zar­lar­dı. Hat­ta iş­gal­den bir haf­ta ön­ce de Gü­zel İz­mir der­gi­si­nin 3. sa­yı­sı­nı ya­yım­la­mış­tı. Ga­ze­te İz­mir’in ve böl­ge­nin kur­tu­lu­şu için ya­yı­na baş­lı­yor­du. Böy­le­ce ga­ze­te­nin adı­nın İz­mir’e Doğ­ru ol­ma­sı­na ka­rar ve­ril­di. BU SI­RA­DA BA­LI­KE­SİR’DE RES­MÎ DA­İRE­LER­DE ÇA­LI­ŞAN ME­MUR­LAR İLE SER­BEST MES­LEK SA­Hİ­Bİ GENÇ­LER HEM KU­VÂ-Yİ MİL­Lİ­YE ÜYE­Sİ BU­LU­NU­YOR­LAR, HEM DE GA­ZE­TE­NİN YA­YIN HA­ZIR­LIK­LA­RI­NA YAR­DIM­CI OLU­YOR­LAR­DI. Tü­men ko­mu­ta­nı Köp­rü­lü­lü Kâ­zım Pa­şa’nın da ga­ze­te­ye bü­yük des­tek ver­di­ği­ni unut­ma­mak ge­re­kir.

İZ­MİR’E DOĞ­RU, ÜÇÜN­CÜ BA­LI­KE­SİR KON­GRE­Sİ (L6-22 EY­LÜL 1919) HE­YET-İ MER­KE­Zİ­YE­Sİ’NİN KA­RA­RI VE TE­SİS SER­MA­YE­Sİ AYIR­MA­SIY­LA YA­YIN HA­YA­TI­NA ATIL­DI. AY­RI­LAN SER­MA­YE 100 Lİ­RA İDİ. İDA­RE­HA­NE­Sİ KU­VÂ-Yİ MİL­Lİ­YE KA­RAR­GA­HI’NDA İDİ. İZ­MİR’E DOĞ­RU ADI­NIN AL­TIN­DA “HA­RE­KET-İ MİL­Lİ­YE’NİN H­DİM VE MÜ­REV­Vİ­Cİ­DİR” İBA­RE­Sİ BU­LU­NU­YOR­DU. YAN TA­RA­FIN­DA İSE “AMÂL-İ MİL­Lİ­YE­Yİ MÜ­DA­FA­A EDE­CEK YA­ZI­LAR KA­BUL EDİ­LİR” KAY­DI VAR­DI. BU İFA­DE­LER YU­KA­RI­DA BE­LİR­TİL­Dİ­Ğİ Gİ­Bİ GA­ZE­TE­NİN YA­YIN HE­DEF­LE­Rİ­Nİ TA­YİN EDİ­YOR­DU. Ga­ze­te­nin ilk dört nüs­ha­sı 2 ku­ruş­tan, son­ra 2,5 ku­ruş (100 pa­ra) tan sa­tıl­dı. Yu­nan Or­du­su’nun iş­gal et­ti­ği böl­ge­ler­de hal­ka re­va gö­rü­len iş­ken­ce ve ci­na­yet­le­ri pro­tes­to et­mek üze­re Ba­lı­ke­sir’de dü­zen­le­nen mi­tin­gin bir res­mi­ni de ya­yın­la­ma­ya mu­vaf­fak ol­muş­lar­dı. Ga­ze­te iş­gal al­tın­da­ki İz­mir’de ya­sak ol­du­ğu hal­de giz­li­ce yük­sek fi­ya­ta sa­tı­lı­yor­du. Yu­nan iş­gal kuv­vet­le­ri ku­man­dan­lı­ğı,, ga­ze­te­nin İz­mir’e so­kul­ma­sı­nı en­gel­le­ye­me­yin­ce, ya­zar­la­rı­nı idam, sa­tan­la­rın da kü­re­ğe mah­kum edi­le­ce­ği­ni ilan et­miş­ti.

İz­mir’e Doğ­ru ya­zı bul­mak­ta ve­ya ha­ber te­min et­mek­te hiç sı­kın­tı çek­mi­yor­du. Ha­ber al­ma ser­vi­si hız­la ge­liş­miş­ti. Ni­te­kim yap­rak­tan 4 say­fa­ya çık­ma­sı bu yüz­den­dir. Ta­ri­hî ger­çek­le­ri or­ta­ya ko­yan sert ifa­de­li si­ya­sî ya­zı­la­ra ge­niş yer ve­ri­li­yor­du. Ku­vâ-yi Mil­li­ye’nin Yu­nan Or­du­su’na kar­şı mü­ca­de­le­si “cep­he­ler­de va­zi­yet” sü­tu­nun­da yer alı­yor­du. Ga­ze­te “ci­han şu­u­nu” sü­tu­nu ile oku­yu­cu­su­na dün­ya ha­ber­le­ri­ni de ve­ri­yor­du. Ay­rı­ca “li­va şu­u­nu”, “İz­mir şu­u­nu”, “Ana­do­lu şu­u­nu” gi­bi sü­tun­lar da bu­lu­nu­yor­du. Mus­ta­fa Ke­mal’in “Yevm-i İs­tik­lâl-i Os­ma­nî” kut­la­ma­sı­na ait tel­gra­fın ya­yı­nın­dan son­ra, An­ka­ra ile te­mas­lar art­mış­tır. Bun­dan baş­ka Ku­vâ-yi Mil­li­ye’nin ya­yın or­ga­nı ola­rak He­yet-i Mer­ke­zi­ye’nin be­yan­nâ­me­le­ri ile Dü­vel-i Mü­te­li­fe tem­sil­ci­le­ri­ne gön­de­ri­len muh­tı­ra­lar ga­ze­te­nin en önem­li ha­ber­le­ri idi. Ke­za Kon­gre top­lan­tı­la­rı­nın gün­de­mi hak­kın­da­ki ha­ber­ler önem­liy­di. Ay­rı­ca Mus­ta­fa Ne­ca­ti (24 ya­zı) ile Va­sıf Çı­nar (22 ya­zı)’ın gün­dem ile il­gi­li ya­zı­la­rı, ga­ze­te­nin de­ğe­ri­ni bir kat da­ha ar­tı­rı­yor­du. Di­ğer ba­zı ya­zar­la­rın da ma­ka­le­le­ri ga­ze­te­de yer alı­yor­du. Za­man za­man İs­tan­bul ba­sı­nı ile dış ba­sın­dan ik­ti­bas­lar dik­ka­ti çek­mek­tey­di. Pi­er Lo­ti’nin uzun sü­re­li si­ya­sî ya­zı­la­rı, Av­ru­pa si­ya­sî ha­va­sı­nın Tür­ki­ye’yi il­gi­len­di­ren kıs­mı idi. İs­tan­bul Hü­kü­me­ti ta­ra­fın­dan yön­len­di­ri­len, İn­gi­liz ve Yu­nan yar­dım­la­rıy­la bes­le­nen An­za­vur’a ait ha­ber­ler et­ki­li olu­yor­du. KU­VÂ-Yİ MİL­Lİ­YE’NİN AN­ZA­VUR İLE SA­VAŞ­LA­RI İSE HAL­KI HE­YE­CA­NA SEV­KE­Dİ­YOR­DU. İŞ­GAL BÖL­GE­LE­RİN­DE YU­NAN OR­DU­SU MEN­SUP­LA­RI­NIN UY­GU­LA­DI­ĞI İŞ­KEN­CE VE ZULM HA­BER­LE­Rİ HAL­KIN ÖF­KE­Sİ­Nİ ÇE­Kİ­YOR­DU. Ga­ze­te za­man za­man şi­ir­ler de ya­yın­la­ya­rak oku­yu­cu­ya he­ye­can ver­me­si­ni bil­miş­tir.

İZ­MİR’E DOĞ­RU’NUN YA­YI­NI 27 HA­Zİ­RAN L920 TA­Rİ­Hİ­NE KA­DAR SÜR­DÜ. BA­LI­KE­SİR 30 HA­Zİ­RAN 1920 DE YU­NAN OR­DU­SU’NUN İŞ­GA­Lİ­NE UĞ­RA­DI. KU­VÂ-Yİ MİL­Lİ­YE MEN­SUP­LA­RI VE GA­ZE­TE SO­RUM­LU­LA­RI ŞEH­Rİ TERK ET­Tİ­LER. GA­ZE­TE 74 SA­YI YA­YIN­LA­NA­BİL­Dİ. 73. Sa­yı­sı bu gü­ne ka­dar bu­lu­na­ma­mış­tır. İz­mir’e Doğ­ru böl­ge hal­kı­nın bi­linç­len­me­sin­de önem­li hiz­met­ler­de bu­lun­muş­tur. Ay­ni za­man­da in­san gü­cü ile mad­dî im­kân­la­rın şeh­re yö­nel­me­si­ni sağ­la­mış­tır. Bu ga­ze­te Türk­lük bi­lin­ci­nin en yo­ğun iş­len­di­ği ilk ya­yın or­ga­nı ol­muş­tur. Kı­sa­ca ifa­de et­mek ge­re­kir­se İz­mir’e Doğ­ru teh­li­ke­de olan bir va­tan için ne ya­pıl­ma­sı ge­re­ki­yor­sa onu yap­mış­tır.

Ne­ca­ti, İz­mir’e Doğ­ru’yu çı­kar­dı­ğı za­man da­ha Mus­ta­fa Ke­mal Pa­şa ile he­nüz ile­ti­şim kur­ma­mış­tı. Fa­kat bu ga­ze­te­de­ki baş­ya­zı­la­rıy­la, Mus­ta­fa Ke­mal Pa­şa’nın ba­ğım­sız­lık sa­va­şı hak­kın­da­ki gö­rüş­le­ri ara­sın­da­ki uyum, he­men ken­di­ni gös­ter­mek­te­dir. Ne­ca­ti de yal­nız İz­mir’in de­ğil, bü­tün ül­ke­nin kur­ta­rı­la­ca­ğı­na inan­mak­ta­dır. Mü­ca­de­le, tek bir düş­man as­ke­ri kal­ma­yın­ca­ya ka­dar de­vam ede­cek­tir, di­yor­du. Ül­ke Ar­da­han’dan Edir­ne’ye ka­dar bir elek­trik ba­tar­ya­sı gi­bi bir­bi­ri­ne bağ­lan­mış­tır. İs­tan­bul’da ül­ke­nin yaz­gı­sı­nı el­le­rin­de tu­tan­lar, mil­le­te iha­net et­mek­te­dir­ler. Sa­va­şın ga­lip­le­ri, bü­tün mil­let­le­ri bas­kı al­tı­na al­ma­ya ça­lış­mak­ta­dır­lar. Ama, em­per­ya­liz­me kar­şı her ta­raf­ta baş­kal­dı­rı­lar baş­la­mış­tır vb. Ne­ca­ti’nin bu ya­zı­la­rı, Mil­lî Mü­ca­de­le ru­hu­nu yan­sı­tan çok önem­li bel­ge­ler ola­rak gö­rül­mek­te­dir. Ga­ze­te­nin bu ya­zı­la­rı da içi­ne alan sa­yı­la­rı­nın bir bü­tün ola­rak bu­gün­kü ku­şak­la­ra ulaş­ma­sı önem­li bir ka­zanç­tır. İz­mir’e Doğ­ru Kur­tu­luş Sa­va­şı sı­ra­sın­da çı­kan ye­rel ga­ze­te­le­rin en önem­li­si­dir. Ba­lı­ke­sir’e ka­dar yak­la­şan düş­man teh­li­ke­si­ne kar­şı dur­ma­dan se­si­ni yük­sel­ten bir ya­yın or­ga­nı ol­muş­tur.

Da­ha ge­niş bir kit­le­ye hi­tap ede­cek olan bu kay­nak ese­rin Türk harf­le­ri­ne nak­le­dil­me­si­ne, İz­mir Bü­yük­şe­hir Be­le­di­ye Baş­ka­nı Sa­yın Aziz Ko­ca­oğ­lu’nun des­tek vermesi isabetli olmuştur.(*Bu çalışma tamamlanmıştır.)(devam edecek)


  • ATATÜRK ARAŞTIRMA MERKEZİ DERGİSİ, Sayı 78, Cilt: XXVI, Kasım 2010// Prof. Dr. Mücteba İlgürel

YORUM YAP

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.