HÖŞMERİM ÜZERİNE DOĞRULAR « Balıkesir Son Dakika – Balıkesir24SAAT

27 Şubat 2021 - 02:38

HÖŞMERİM ÜZERİNE DOĞRULAR

HÖŞMERİM ÜZERİNE DOĞRULAR
Son Güncelleme :

29 Kasım 2018 - 10:32

Yanlışları düzeltmek zordur. Birisi bir masal uydurmuş, halâ o söylenir gider. Güya Kurtuluş Savaşından dönen bir askere hanımı bir tatlı yapar, “Hoş mu erim?” diye sorar, tatlının ismi “Hoşmerim” kalır. “Kurtuluş Savaşı” masalı tutmayınca sadece “savaştan dönen” denmeye başlandı.

300 yıl önce Evliya Çelebi’ye Rize Yaylalarında Yörükler “Hoşmerem” ikram etmişler. Yahu 300 yıl önce Kurtuluş Savaşı mı vardı.?                     

“HÖŞMERİM”, Anadolu’ya gelirken getirdiğimiz lezzetlerden birisidir. Süt, peynir veya kaymak ile yapılması Yörük kültürünün en belirgin özelliğidir. Peynirle birlikte yörelere göre malzeme olarak, un, nişasta, irmik kullanılarak yapılıyor. İrmik, malzeme olarak, çok daha sonraları kullanılmış olmalı.

Orijinalinde, tatsız pişirilen “höşmerim”e, piştikten sonra bal veya yöreye göre üzüm, dut veya harnup(keçiboynuzu) pekmezi ilave edilirdi. Tatlandırıcı olarak, şeker çok daha sonra yakın bir zaman önce konulmağa başlandı

Farklı yörelerde, ayni isimle yapılan bu yiyecek, bazen şeker, bazen bal, bazen de sade yapılıyor. Mesela Muğla’da yediğim bir höşmerim; önce peynir ve nişasta ile pişirildi, sonra bal ilave edildi.

Yaptığım araştırmalarda; “HÖŞMERİM bizim yerel mutfağımızdandır.” diyen pek çok şehir, kasaba ve köye rastladım. Çoğunun arasında mutlaka lezzet farkı var. Şüphesiz Balıkesir höşmeriminin bunların içinde lezzet bakımından çok farklı bir yeri var.  Son zamanlarda, son derece tekdire şayan lezzet arttırıcı çalışmalar da yapılıyor.

Balıkesir’den başka “Höşmerim” yapılan yerler:

Çanakkale, Bilecik-Yükselen Kasabası, Bursa, Karacabey, Kütahya-Bayat, Çankırı, Kırşehir, Akşehir, Akşehir-Ilgın-Belekler Köyü, Burdur-Gölhisar (Kaymak Kavurması deniliyor), Safranbolu, Kırklareli, Lüleburgaz, Kaman, Karabük, Beypazarı, Ankara, Amasya, Muğla, Manisa, Akhisar, Konya, Çaykara, Mengen, Denizli, Bolu, Afyon-Sandıklı, Kızılcahamam-Kınık, Rize (Höşmerli, deniliyor),[1] Trabzon (Yayla Kuymağı deniliyor), Mersin ve Mut, Karabük, Isparta Senirkent[2],   Şumnu (Bulgaristan)[3],   Razgrad(Bulgaristan)[4], Kırcaali

 

Anlaşılacağı üzere, “HÖŞMERİM”; Türklerin yaşadığı bütün Osmanlı coğrafyada görülüyor. Biz bu lezzeti, daha Anadolu’ya gelmeden önce tanıyorduk.

“HÖŞMERİM” kelimesinin anlamına gelince: “HOŞ” farsça “hwuş=huş” yani “tatlı” kelimesinden gelmektedir. Hoş, hoşaf, hoşnut, hoşbeş, mayhoş, nahoş, sarhoş..hep ayni kökten Türkçemize girmiş kelimelerdir. “MARAM” farsça “süt kaymağı”. “Maram” kelimesi de Farsçaya Arapça “malham” kelimesinden geçmiş. Arapçadan Türkçemize girmiş “Merhem” kelimesi buradan gelir.  Yani doğrusu “höşmerim” yani “kaymaktan yapılan tatlı” anlamında.

Zaman içinde, özellikle yaylalardan inildiğinde ve sıcak mevsimlerde, çabuk bozulduğu için, kaymak yerine lor veya tuzsuz peynir konuldu.

Bugün “şeker” olarak kullandığımız maddenin Türk mutfağına girişi 100- 150 yılı geçmez. Daha önceleri tatlandırıcı olarak, çeşitli pekmezler(üzüm, harnup, dut pekmezi) veya bal kullanılırdı. Tatlandırıcı bal veya pekmez, pişirdikten sonra, höşmelim’in içine karıstırılır veya üzerine dökülürdü.

Her yıl, Kızılcahamam’ın Kınık-Pazar Köyü’nde ve ayrıca Ankara’nın Elmadağ Yeşildere’de  “Höşmerim Şenliği” düzenlenmektedir. Oldukça da ilgi çekmektedir.

 

Afyon- Sandıklı’da çok da güzel bir “Höşmerim” türküsü bile var:

 

Sahan sahan höşmerim

Nerde kaldın esmerim

Eğer böyle yaparsan

İnan olsun küserim

 

Höşmerim koydum kaba

Bin bir“ah” yapa yapa

Belim yandı gırıldı

Güzele tapa tapa

 Yerini tespit edemediğim bir başka türküden alınmış, tamamını tespit edemediğim “höşmerim” ile ilgili bir dörtlük [5]

 

Yayla höşmerimi kaymak yağından.

Yüzünde bir petek arı balından,

Yiyen adam geçer mi gençlik çağından,

 Hamule misali olmaz mı ersek

 

Yörükler arasında söylenen; “Höşmerim bile olsa, yemem.!” sözü, bu lezzetli tatlının ne kadar sevildiğini göstermektedir.

 

Höşmerimi oldururum

Çanaklara doldururum

Anana bi söylersem

Saçlarını yoldururum

 

Höşmerim va ocakta

Pek terledim sıcakta

Ben senin gibisini

Gezdiririm kucakta

 

Tava tava höşmerim

Nerde kaldı esmerim

Bi elime geçese

Yanağını dişlerim.

 

Höşmelim yidim daldı

Beygirim va süratlı

Şu güzellen içinde

Benim yârim saatlı

 

Höşmelimin dadlı mı ?

Evlen iki katlı mı ?

Bakdım bakdım görmedim,

Yârim gelen atlı mı ?

 

Enterisi yelimli

Elma soymuş dilimli

Gözleri nar ekşisi

Dudağı höşmelimli

 

Höşmelim aldım raftan

Sırtında gara gaftan

Nerde görse gaçıyo

Hiç annamıyo laftan

 

Höşmelimi bişircem

Gaymanı denk düşürcem

İstedim vemedile

Gız ben seni gaçırcem

 

Gelin va, gelincik va

Çok önsürdüm gıçık va

Höşmelimi yimemiş

Osun başka yicek va

 

Höşmelimin iyisi

Sarısından bellidir

Gelen gızlan içinde

Yârim ince bellidir.

 

Höşmelim gaynatırken

Büber goydum içine

Burda dolanıp durma

Hadi çek git işine

 

[1] Mehmet Eröz- Yörükler  s:217

[2] Hamit z.Koşay,Akile Ülkücan – Anadolu Yemekleri ve Türk Mutfağı   s:134

[3] Hakkı Abdullah Mecik- Şumnu-Bulgaristan Türklerinin Kültür Hayatı-  s:103

[4] Rumeli-Deliorman Muhacirleri Mutfak Kültürü İçinde Çokçapınar Köyü Geleneksel Ev Yemekleri ve Mutfak Kültürü–         s:63

[5] www.lezzetler.com/ramazan-manileri

YORUM YAP

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.
blank